KOMPARATIVISTIKA

Comparative Studies

FORMULALI BIRLIKLARNING TERMINOLOGIK ANIQLIGI VA KOGNITIV YONDASHUVLARI

Authors: Abdulxakova Dilafroʻz Shamsiddinovna

Published: Oktabr 25, 2026 • Vol. 3 Issue 13 • pp. 449–467 • Views: 3

Ushbu maqolada zamonaviy tilshunoslikda faol qoʻllanilayotgan formulali til (formulaic language) tushunchasining oʻzbek tilshunosligidagi nazariy asoslari va terminologik ifodalanishi koʻrib chiqiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi bu formulali birliklarning kognitiv, pragmatik va diskursiv jihatlarini ochib berish, hamda ushbu nazariy yondashuvni oʻzbek ilmiy matnlariga qoʻllashdan iborat. Tadqiqotda kognitiv tilshunoslik, korpus lingvistikasi, freym semantikasi va konstruksion grammatika kabi zamonaviy tilshunoslik oqimlaridan metodologik asos sifatida foydalanildi. Tahlil davomida “qolipli ifodalar” atamasi formulali birliklarni asosan tuzilish-shakl nuqtayi nazaridan tavsiflanishi kabi xulosalarga kelindi. “Formulali ifodalar” atamasi esa ancha keng qamrovli boʻlib, bu birliklarning mental leksikonda (ong) tayyor holda saqlanishini, nutq jarayonida avtomatik tarzda ishga tushirilishini va kommunikativ vazifasini toʻliqroq aks ettiradi. Bundan tashqari, oʻzbek ilmiy diskursida tez-tez uchraydigan akademik formulalar aniqlanib, tizimlashtirildi va ularning matn ichidagi diskursiv vazifalari batafsil tavsiflandi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, formulali til nazariyasini oʻzbek tilshunosligiga tatbiq etish nafaqat nazariy jihatdan, balki amaliy jihatdan ham muhim ahamiyat kasb etadi va bu yoʻnalish zamonaviy kognitiv hamda amaliy lingvistikaning istiqbolli sohalari qatoriga kiradi.