KOMPARATIVISTIKA

Comparative Studies

INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA LEKSIK DUBLETLARNING SEMANTIK VA FUNKSIONAL TAQSIMOTI

Authors: Yusupov Otabek

Published: Sentabr 05, 2026 • Vol. 3 Issue 12 • pp. 496–507 • Views: 6

Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi leksik dubletlar qiyoslanadi. Asosiy e’tibor ularning ma’nolari qanday farqlanishiga va qo‘llanishi uslub hamda registrlar bo‘yicha qanday taqsimlanishiga qaratiladi. Har ikki tilda dubletlar asosan til aloqalari natijasida paydo bo‘lgan: ingliz tilida skandinav tillari, fransuz va lotin tillari bilan, o‘zbek tilida esa fors va arab tillari, keyinroq rus va boshqa Yevropa tillari bilan aloqalar orqali. Maqolada bir manbaga borib taqaladigan etimologik dubletlar hamda kelib chiqishi har xil, ammo ma’nosi bir xil yoki juda yaqin bo‘lgan sinonimik dubletlar farqlanadi. Material sifatida leksikologik va leksikografik manbalar hamda muallifning kontekstual misollari olindi. Tavsifiy, qiyosiy-tipologik, komponent va kontekstual tahlil metodlari qo‘llanildi. Natijada semantik variatsiyaning uch turi aniqlandi: to‘liq ajralish, qisman ajralish va uslubiy farqlanish. Har ikki tilda o‘xshash uch bosqichli funksional model ham ko‘rsatildi: o‘z qatlam so‘zlari kundalik neytral nutqda, ilk o‘zlashmalar adabiy va ta’sirchan nutqda, kitobiy o‘zlashmalar esa rasmiy, diniy, ilmiy va idoraviy nutqda qo‘llanadi. Shuningdek, absolyut dubletlar barqaror emasligi aniqlandi: ular yo ma’no jihatdan farqlanadi, yo iste’moldan chiqadi. Natijalardan leksikologiya o‘qitishda, ikki tilli leksikografiyada va ingliz hamda o‘zbek tillari o‘rtasidagi tarjimada foydalanish mumkin.