INGLIZ VA QORAQALPOQ TILLARIDA “CHILD/BALA” KONTSEPTINING LEKSIKOGRAFIK IFODALANISHI: KOGNITIV-SEMANTIK VA LINGVOKULTUROLOGIK TAHLIL
Authors: Orazgalieva Ayjamal Marat qizi, Usenova Gulmira Abillaevna
Published: Sentabr 05, 2026 • Vol. 14 Issue 12 • Views: 2
Mazkur maqola ingliz va qoraqalpoq tillarida “Child/Bala” konseptining leksikografik ifodalanishini qiyosiy jihatdan yetarli darajada o‘rganilmaganligi muammosiga bag‘ishlangan. Kognitiv lingvistika doirasida konseptual tahlilga sezilarli e’tibor qaratilganiga qaramay, lug‘at ta’riflarining semantic tuzilishidagi tillararo farqlar, ayniqsa turkey tillar misolida, hanuz yetarli darajada o‘rganilmagan. Tadqiqotning dolzarbligi leksikografik, kognitiv hamda lingvokulturologik yondashuvlarni integratsiyalash orqali ma’no tarkibidagi universal va madaniy xos xususiyatlarni aniqlash zarurati bilan belgilanadi. Tadqiqotda sifatli metodologiya qo‘llanilib, leksikografik, komponential, qiyosiy va kognitiv-semantik tahlil usullari majmuaviy tarzda tatbiq etildi. Empirik material sifatida ingliz tilining nufuzli lug‘atlari hamda “Qaraqalpaq tiliniń túsindirme sózligi” asaridan olingan ma’lumotlar xizmat qildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, child va bala leksemalari “yosh inson” tushunchasiga asoslangan umumiy semantic yadroni ifodalaydi va bu inson rivojlanishi tajribasiga asoslangan universal kognitiv modelni aks ettiradi. Shu bilan birga, semantik kengayishlarda muhim farqlar aniqlandi: ingliz tilida metaforik va abstrakt ma’nolar kengroq rivojlangan bo‘lsa, qoraqalpoq tilida qarindoshlik, nasl va ijtimoiy identifikatsiya bilan bog‘liqlik ustunlik qiladi. Olingan natijalar lug‘at ta’riflari nafaqat til tizimini, balki madaniy xususiyatlarni ham aks ettirishini tasdiqlaydi.