INGLIZ VA OʻZBEK TILLARIDA TOPONIM KOMPONENTLI PAREMIYALAR KOGNITIV TAHLILI
Authors: Pulatova Muhayyo Azimboyevna
Published: Sentabr 05, 2026 • Vol. 14 Issue 12 • Views: 2
Mazkur maqolada ingliz va oʻzbek tillaridagi toponim komponentli paremiyalar antroposentrik va lingvokognitiv yondashuv asosida qiyosiy-tipologik tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi til, madaniyat va geografik makon oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikni ochib berishning zamonaviy tilshunoslik uchun muhimligi bilan belgilanadi. Maqolaning maqsadi – ikki genealogik jihatdan farqli tildagi toponimik paremiyalarning konseptual tuzilishi, kognitiv sxemalari va pragmatik xususiyatlarini aniqlash hamda ularning oʻxshash va farqli jihatlarini yoritishdan iborat. Tadqiqot materiali sifatida Oxford Dictionary of Proverbs, The Dictionary of Modern Proverbs, “Oʻzbek tilining paremiologik lugʻati” va “Oʻzbek xalq maqollari” kabi leksikografik manbalardan tanlab olingan toponim tarkibli birliklar xizmat qildi. Tadqiqotda qiyosiy-tipologik, komponent va kontekstual tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, ikkala tilda ham toponim nomi referentsial vazifadan tashqari kuchli konseptual va simvolik yuk koʻtaradi, toponimik metonimiya va masofaviy giperbola universal lingvomadaniy hodisa sifatida namoyon boʻladi. Shu bilan birga, ingliz tilidagi paremiyalar koʻproq siyosiy identitet va reklama kampaniyalaridan, oʻzbek tilidagi paremiyalar esa savdo yoʻllari va ogʻzaki anʼanadan kelib chiqqan. Tadqiqot xulosalari qiyosiy paremiologiya va lingvomadaniyatshunoslik sohalarida amaliy ahamiyatga ega.