KOMPARATIVISTIKA

Comparative Studies

INGLIZ BADIIY ASARLARINING RUS TILI ORQALI OʻZBEK TILIGA BILVOSITA TARJIMASIDA MUALLIF USLUBINING SAQLANISHI

Authors: Kurbanbayeva Dilnoza Sheripbay qizi

Published: Sentabr 05, 2026 • Vol. 16 Issue 12 • Views: 2

Maqola badiiy tarjimashunoslikning yetarlicha oʻrganilmagan qirrasi ingliz badiiy asarlarining bevosita asliyatdan emas, balki rus tili vositasida oʻzbek tiliga oʻgirilishida muallif uslubining saqlanishi muammosiga bagʻishlangan. Tadqiqotning maqsadi bilvosita tarjimada uslubiy siljishlarning yuzaga kelish mexanizmini nazariy jihatdan asoslash, ularni tugʻilgan bosqichiga koʻra farqlash imkonini beruvchi ilmiy tahlil apparatini ishlab chiqish hamda muallif uslubi qatlamlarining bunday tarjimaga chidamlilik darajasini aniqlashdan iborat. Tahlil materiali sifatida uch xil janr va uch xil individual uslubga mansub asarlar A.K.Doylning “Baskervillar iti” detektiv qissasi, R.L.Stivensonning “Xazinalar oroli” sarguzasht romani va R.Bredberining “Marsga hujum” fantastik turkumidagi novellalar hamda ularning ruscha va oʻzbekcha nashrlari tanlab olindi. Metodologiya sifatida anʼanaviy ikki matnli qiyosdan farqli oʻlaroq, uch matnli qiyosiy-chogʻishtirma tahlil (asliyat – vositachi rus matni – oʻzbekcha tarjima) qoʻllanildi; bu esa lingvostilistik, kontekstual-semantik va lingvokulturologik tahlil usullari bilan uygʻunlashtirildi. Tadqiqotda ilk bor “ikki karra transformatsiya" modeli asoslanib, uning yordamida uslubiy hodisalar meros yoʻqotishlar, ikkilamchi yoʻqotishlar va ikkilamchi kompensatsiyalarga ajratildi. Ilmiy xulosa shundan iboratki, bilvosita tarjimada uslubiy siljishlar bir emas, ikki bosqichda tizimli ravishda yuzaga keladi va ularni xolis baholash faqat uch matnli qiyos orqali mumkin.