KOMPARATIVISTIKA

Comparative Studies

TURLI TIZIMLI TILLARDA EVIDENTSIALLIK VA EPISTEMIK MODALLIK KATEGORIYALARINING QIYOSIY-TIPOLOGIK TAHLILI

Authors: Xamrayeva Maxzuna Gʻayratovna

Published: Mart 05, 2026 • Vol. 15 Issue 9 • Views: 1

Mazkur maqola evidentsiallik va epistemik modallik

kategoriyalarining lingvistik interpretatsiyasini o‘rganishga

bag‘ishlangan. Shuningdek, ushbu ikki kategoriyaning jahon olimlari

tomonidan berilgan ta’rif va tavsiflari keltirilgan hamda badiiy

diskursdan olingan kontekstlar tahlil qilingan. Ta’kidlash joizki,

ayrim tillarda evidentsiallik grammatik kategoriya, boshqalarida esa

leksik kategoriya sifatida qaralsa, turkiy tillarda u pragmatik

kategoriya sifatida ham talqin qilinishi mumkin. Shu bilan birga,

evidentsiallik kategoriyasi hali to‘liq aniqlanmagan tillar ham

mavjud. Evidentsiallik yordamida tinglovchi so‘zlovchi tomonidan

yetkazilayotgan ma’lumotning manbasi haqida xabardor bo‘ladi:

ya’ni so‘zlovchi voqeani o‘z ko‘zi bilan ko‘rganmi, qulog‘i bilan

eshitganmi yoki muayyan dalillarga asoslanib mantiqiy xulosaga

kelganmi bularning barchasi ikkinchi, uchinchi va boshqa shaxslarga

mantiqiy fikr sifatida uzatiladi. Xabarda bayon qilingan voqelik sodir

bo‘lgan yoki sodir bo‘lmagan bo‘lishi mumkin, biroq har ikki holat

ham tinglovchi tomonidan haqiqiy ma’lumot sifatida qabul qilinadi.

Evidentsiallikni ifodalashda nafaqat idrok fe’llari, balki boshqa so‘z

turkumlari, xususan, ravish, ko‘makchi va otlar ham faol ishtirok

etishi mumkin. Mazkur maqolada ingliz, nemis, rus va o‘zbek

tillaridagi evidentsiallik va epistemik modallik kategoriyalari og‘zaki

nutq hamda badiiy diskurs doirasida qiyosiy tahlil qilingan.