LIRIK DISKURSNING KONSEPTUAL TUZILISHI VA BADIIY-ESTETIK INTERPRETATSIYASI
Authors: Ortiqov Eldor Mardonovich
Published: Mart 05, 2026 • Vol. 15 Issue 9 • Views: 1
Mazkur maqolada sheʼriy nutqning lingvopoetik, kognitiv va
madaniy qatlamlari zamonaviy tilshunoslikning ustuvor yoʻnalishi
boʻlgan antroposentrik paradigma asosida kompleks tahlil qilinadi.
Tadqiqotning maqsadi sheʼriy matnni inson tafakkuri, til tizimi va
ijtimoiy–madaniy kontekstning uzviy birlashuvi natijasida yuzaga
keladigan murakkab diskursiv hodisa sifatida talqin qilishdan iborat.
Maqolada sheʼriy nutqning oʻziga xos xususiyatlari faqatgina badiiy
tasvir vositalari nuqtayi nazaridan emas, balki subyektning
(muallifning) dunyoni kognitiv idrok etishi va uni lirik nutq obyektiga
aylantirishi jarayoni sifatida oʻrganilgan. Tadqiqot davomida sheʼriy
diskursning shakllanishida lingvistik va ekstralingvistik omillarning
oʻrni, lirik “men”ning kommunikativ strategiyalari hamda matnning
estetik taʼsir kuchi ilmiy asoslab berilgan. Shuningdek, maqolada
sheʼriyatda konseptual metoforalarning shakllanishi va ularning
milliy–madaniy mentalitet bilan bogʻliqligi masalalariga alohida
eʼtibor qaratilgan. Sheʼriy nutqni inson omili bilan bogʻliq holda
tahlil qilish bilan birga, matnning lisoniy qurilishi ortida turgan
kognitiv tuzilmalarni ochib berishga harakat qilinadi. Tadqiqot
natijalari kognitiv tilshunoslik, lingvopoetika va diskurs tahlili
yoʻnalishidagi nazariy qarashlarni boyitishga xizmat qiladi hamda
adabiy matnlarni antroposentrik jihatdan tadqiq etuvchi mutaxassislar
uchun muhim manba boʻlib hisoblanadi.