TURLI TIL BIRLIKLARINING SUBSTANTIVLASHUVI
Authors: Jumayeva Feruza Ruzikulovna
Published: Mart 05, 2026 • Vol. 15 Issue 9 • Views: 1
Zamonaviy rus tilida bir til birligi – so‘z, uning shakli yoki
butun bir tuzilma – boshqasiga xos bo‘lgan vazifada qo‘llanilishi
keng tarqalgan holat. So‘z turkumlari transpozitsiyasi nafaqat ma’no
jihatdan qayta tushunishni, balki dastlabki birlikning grammatik
xususiyatlarini o‘zgartirishni ham o‘z ichiga oladi. Bu esa
pirovardida uning boshqa leksik-grammatik toifaga o‘tishiga olib
keladi. Maqolada transpozitsiyaning bir turi – rus va o‘zbek tillarida
otlashish jarayoni, xususan, mustaqil hamda yordamchi so‘z
turkumlarining ot turkumiga o‘tishi tahlil qilinadi.
Chog‘ishtirilayotgan tillarda sifatlar va sifatdoshlar eng faol
otlashishi, olmoshlar va sonlar esa ot turkumiga nisbatan kamroq
o‘tishi aniqlangan. Otlashish natijasida so‘zlar o‘zining ma’noviy,
morfologik va sintaktik xususiyatlarini o‘zgartiradi, funksional
o‘zgarishlarga uchraydi.
Shuningdek, maqolada otlashish hodisalarini keltirib
chiqaruvchi lisoniy omillar o‘rganilib, rus va o‘zbek tillarida turli
so‘z turkumlari so‘zlarining otlashish usullari tadqiq etilgan.
Otlashish hodisasini qiyoslanayotgan tillarning barcha nutq
uslublarida kuzatish mumkin, shu bois ushbu tadqiqotda otlashgan
so‘zlar keng qo‘llanilgan badiiy asarlar va gazeta maqolalaridan
misollar keltirilgan. O‘tkazilgan tadqiqot chog‘ishtirma tilshunoslik
muammolari bilan shug‘ullanuvchi mutaxassislar uchun manfaatli
bo‘lishi mumkin.