INKORPORATSIYA VA MURAKKAB SO‘Z YASALISHI: DEMARKATSIYA VA TIPOLOGIK TASNIF MUAMMOLARI
Authors: Kim Marina Alekseyevna
Published: Mart 05, 2026 • Vol. 15 Issue 9 • Views: 1
Til lug‘at tarkibini shakllantirish mexanizmlarida mustaqil
leksik ma’noga ega morfemalarni boshqa so‘z tarkibiga qo‘shish
sifatida tushuniluvchi inkorporatsiya hamda yangi leksema yaratish
uchun mavjud asoslarni birlashtirish orqali murakkab so‘z yasash
muhim ahamiyatga ega. Bu so‘z yasash jarayonlari orasidagi sezilarli
farqlarga qaramay, tilshunoslikda ularni ajratish qiyinchilik
tug‘diradigan holatlar tez-tez uchraydi. Buning sababi shundaki,
inkorporatsiya odatda morfologiya va sintaksis chegarasidagi hodisa
sifatida namoyon bo‘ladi, chunki u boshqa til tizimlarida sintaktik
tuzilmalar orqali ifodalanuvchi elementlarni birlashtiradi. O‘z
navbatida, murakkab so‘z yasash asosan morfologik tabiatga ega
bo‘lib, tilning nominativ zaxirasini kengaytirishga qaratilgan.
Shunday bo‘lsa-da, ba’zi hollarda so‘zning shakl tuzilishi
kompozitga o‘xshab ketishi mumkin, garchi u vazifasi jihatidan
inkorporativ modellarga yaqinroq bo‘lsa ham. Bunday oraliq
hodisalar tasniflashning universal mezonlarini ishlab chiqishni
qiyinlashtiradi. Shu bois, ushbu tadqiqotning dolzarbligi mavjud
yondashuvlarni tizimlashtirishga, eng bahsli jihatlarni aniqlashga va
inkorporatsiya hamda murakkab so‘z yasashni farqlash muammosini
hal etish yo‘llarini belgilashga bo‘lgan ehtiyoj bilan izohlanadi.
Taqdim etilayotgan tahlil terminologiyani aniqlashtirish, tipologik
xususiyatlarni aniqlash va mazkur jarayonlarning yanada aniqroq
nazariy modelini shakllantirishga yo‘naltirilgan.